NN TFI Investment Partners
Notowania
 

Emerytalne abecadło
– ZUS, OFE, IKE, IKZE… poznaj zasady

05.01.2016

Kamil ostatnio pisał Wam o inwestowaniu i o świadomości emerytalnej. Stwierdził, że rośnie ona wraz z wiekiem – bo dopiero w wieku kilkudziesięciu lat zaczynamy sobie zadawać sprawę, że pracować nie da się wiecznie. Patrząc na różne statystyki, dotyczące oszczędzania w kontekście przyszłej emerytury, trochę tak jest – po prostu, jako naród, nie uważamy, by zabezpieczenie przyszłości było ważne. Ja też długo byłam statystyczną Polką, ale to się zmienia – wraz z wiekiem.

 

Chociaż powiedzieć, że byłam jest trochę nadużyciem… wciąż jestem. Według tego samego badania, na które powoływał się Kamil, najoszczędniejszą grupą w Polsce są kobiety między 45 a 50 rokiem życia. Więc choćbym chciała, od statystyk nie ucieknę:)

 

Po co pracujemy?

Tak czy inaczej – pracujemy zawodowo nie tylko po to, żeby realizować bieżące potrzeby. Kupować mieszkania, wyposażać je, kształcić dzieci i odpoczywać. Z tej samej puli pieniędzy będziemy się jeszcze musieli utrzymać na starość – ale o tym myśli już mało kto, zrzucając z siebie tę ogromną presję. Bo przecież emerytura kojarzy się z czymś, o co powinno zadbać państwo, nie obywatel. Każdy jednak wie, jak jest – i nad tym nie będę się rozwodzić, obiecuję.

To, o czym chcę Wam dzisiaj opowiedzieć, to podstawy, które sama musiałam niedawno przyswoić. Trochę wstyd się przyznać, ale o polskim systemie emerytalnym wiedziałam bardzo mało. Rzecz w tym, że Polacy nie bardzo mają jak się nauczyć podstaw związanych z finansami – ale to temat na zupełnie osobny wpis.

Polski system emerytalny składa się z 3 podstawowych składników, czyli popularnie mówiąc: filarów. Rzecz w tym, że w naszym kraju funkcjonuje co najmniej kilka odrębnych systemów emerytalnych: oprócz ZUSu i KRUSu (czyli tych najpopularniejszych), również systemy branżowe dla pracowników służb mundurowych, górników, kolejarzy, nauczycieli, sędziów czy prokuratorów. Jakby jednak nie patrzeć, w większości podlegamy pod ZUS. W jego ramach wyróżniamy tzw. stare i nowe zasady. Wiecie, w czym rzecz?

 

ZUS, czyli stare i nowe zasady

Pod stare zasady „łapią się” ci, którzy urodzili się przed 1949 rokiem, a jednocześnie nie korzystają z systemów branżowych. Zasady te określają, że aby dostać emeryturę należy osiągnąć odpowiedni wiek oraz przepracować wystarczająco wiele lat (w trakcie których były odprowadzane składki). Z kolei nowe zasady dotyczą większości osób urodzonych po 1949 r. Podobnie jak w przypadku starych zasad, tak i teraz należy osiągnąć odpowiedni wiek. Jednak wysokość emerytury zależy już od składek – tj. od ich ogólnej sumy.

Składki odprowadzane są do ZUS, gdzie rejestruje się je w dwóch systemach: repartycyjnym (ZUS – osoby odkładające składki utrzymują obecnych emerytów i rencistów) oraz kapitałowym (OFE). Pamiętajmy, że środki odkładane do ZUS ulegają waloryzacji – także ich wartość, do momentu w którym będziemy mieli emeryturę, może ulec zmianie. Z kolei pieniądze przekazywane do OFE są inwestowane – w akcje, fundusze inwestycyjne, a ich późniejsza wartość zależy od trafności inwestycji.

Brzmi skomplikowanie? Na początek może tak być. Mnie pomogło spokojne przerobienie wszystkich tych trudnych nazw – powoli i po ludzku. Poniżej postaram się Wam wyjaśnić, o co tutaj tak naprawdę chodzi.

Porozmawiajmy językiem systemu emerytalnego

Czym w takim razie – ogólnie rzecz biorąc – jest system emerytalny? To po prostu metoda na znormalizowanie oraz ujednolicenie sposobu i zasad wypłacania emerytur. W Polsce, jak już Wam mówiłam, składa się on z 3 elementów, czyli popularnych filarów:

  • I filar – to tutaj odprowadza się obowiązkowe składki emerytalne. Składki osób pracujących przeznacza się na wypłatę świadczeń obecnym emerytom i rencistom. Składki nie są w żaden sposób inwestowane, a ich wysokość to 19,54% podstawy wymiaru emerytury.
  • II filar – tutaj gromadzi się środki na Otwarty Fundusz Emerytalny, ponieważ każdy ubezpieczony jest do takiego zapisany (co więcej – sam go wybierał, jeśli tego nie zrobił, OFE było mu losowane). Na OFE ZUS przekazuje część składki z I filaru. Od 2011 roku jej wysokość to 2,8% podstawy wymiaru emerytury.
  • III filar – tutaj składki odprowadza się dobrowolnie, a wybrać możemy z kilku dostępnych opcji: np. IKE, IKZE, PPE etc. Są one inwestowane na różne sposoby, by później stanowić dodatek do emerytury.
  • Emerytura – czyli świadczenie pieniężne, które wypłaca się osobom wykazującym odpowiedni staż pracy oraz osiągnęły określony w ustawie wiek (o ty niżej). Ze względu jednak na niskie emerytury, wiele osób, mimo osiągnięcia właściwego wieku, wciąż pracuje.
  • Zakład ubezpieczeń społecznych (ZUS) – zadaniem tej jednostki polskiego sektora finansów publicznych jest wypełnianie zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych.
  • Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – z kolei ta instytucja dba o zarządzanie ubezpieczeniami osób prowadzących działalność rolniczą.
  • Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (FUS) – fundusz państwowy, którego środkami dysponuje ZUS. To stamtąd płyną pieniądze przeznaczane na wypłatę emerytur z I filaru.
  • Otwarty Fundusz Emerytalny (OFE) – to osoba prawna, której finansami zarządza Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE). OFE stanowią II filar polskiego systemu emerytalnego. Składki na OFE przekazuje ZUS, a pieniądze następnie inwestuje się na rynku kapitałowym. W ten sposób są pomnażane, a później wypłaca się je jako dodatek do emerytury.
  • Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE) – spółka akcyjna, która zarządza i administruje OFE. W każdym PTE zatrudniani są eksperci z rynku kapitałowego, którzy inwestują pieniądze gromadzone przez członków OFE.
  • Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) – to forma dobrowolnego oszczędzania na emeryturę, jak już wcześniej pisałam – w ramach III filaru. Rachunek IKE możemy założyć w wielu, wielu bankach, towarzystwach ubezpieczeniowych,  domach maklerskich oraz właśnie w towarzystwach funduszy inwestycyjnych. To tam gromadzi się dodatkowe środki na emeryturę. Warto wiedzieć, że to my sami decydujemy jaką metodą zostaną inwestowane (w rezultacie – pomnażane) pieniądze. Przykładowo, może to być lokata bankowa, fundusz inwestycyjny, akcje czy obligacje.
  • Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) – podobnie jak IKE, IKZE jest formą dobrowolnego gromadzenia środków na emeryturę w ramach III filaru. Różnią się szczegółami, ale istotnymi.
  • Pracownicze Programy Emerytalne (PPE) – w ramach PPE również możemy oszczędzać na emeryturę dobrowolnie. To forma grupowego oszczędzania w ramach III filaru, a organizuje ją pracodawca przy współudziale pracowników. Finansuje się je dwutorowo: składkę podstawową opłaca pracodawca, natomiast dodatkową (potrącaną z wypłaty) – pracownik. Środkami gromadzonymi na PPE zarządza wybrana wspólnie przez pracowników i pracodawcę instytucja finansowa, a wskazuje się ją na etapie organizowania całego przedsięwzięcia.
  • Kapitał początkowy tą nazwą określamy sumę składek, które udało się odłożyć do 31 grudnia 1998 roku. Nowe zasady, o których pisałam wyżej, weszły w życie 1 stycznia 1999 roku. Jeśli w takim razie jesteś osobą urodzoną po 31 grudnia 1948 roku, która odprowadzała składki, to kwota, którą udało się zgromadzić do 31 grudnia 1998 roku posłuży obliczeniu nowej emerytury i stanowi kapitał początkowy.
  • Składka na ubezpieczenie emerytalne – składka ta wynosi 19,52% podstawy wymiaru, czyli wynagrodzenia brutto. Naliczana jest w oparciu o podstawę, która nie przekracza w roku kalendarzowym trzydziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia. Jeśli natomiast w przypadku konkretnej osoby podstawa wymiaru składki tę wartość przekroczy, w kolejnych miesiącach składki nie będą odciągane.
  • Stopa zastąpienia – jest po prostu stosunkiem wartości naszej emerytury do wartości wynagrodzenia, które otrzymywaliśmy przed przejściem na emeryturę. Jeśli zatem przyjmiemy, że przed osiągnięciem wieku emerytalnego zarabialiśmy 45 000 zł brutto rocznie, a emerytura wyniesie 30 000 zł brutto rocznie, to stopa zastąpienia wynosić będzie 66,6%.
  • Wiek emerytalny – czyli po prostu określony w ustawie wiek, po którym można przejść na emeryturę. Wiek emerytalny do 2040 roku będzie różny dla mężczyzn i kobiet, zaś docelowo ma wynosić 67 lat. Rzecz w tym, że panowie do 67 roku życia pracować będą już od roku 2020, a panie – 2040.
     

Czyli… nic nowego?

Nie do końca – dokładnych definicji większości powyższych terminów, choć słyszałam je często, do tej pory nie znałam. Wiedziałam, że istnieją 3 filary emerytury, ale nie potrafiłabym zdefiniować każdego z nich. W trakcie researchu, który robiłam do tego artykułu zobaczyłam, że pewną nowością (choć pewnie nie dla wszystkich) są rachunki IKE i IKZE, a odkładanie pieniędzy w ich ramach jest naprawdę bardzo korzystne (choćby ze względu na ulgi podatkowe!). Z kolei pesymiści twierdzą, że nasze przyszłe emerytury będą stanowić ledwie 20-30% ostatniego wynagrodzenia – to bardzo, bardzo mało. Dla mnie był to ostateczny powód, żeby założyć IKE. A dla Was?

Iza Ligocka

Iza Ligocka

Autor strony LigoArt

Iza to 45-letnia pasjonatka, która pracę zawodową łączy z blogowaniem i rozwijaniem swoich talentów. Obecnie pracuje jako starszy specjalista ds. reklamy, ale tak naprawdę jej historią zawodową można obdzielić kilka osób – pracowała w księgarni, jako przedstawiciel medyczny oraz pomagała bezrobotnym.