NN TFI Investment Partners
Notowania
 

Dlaczego niektórzy wolą ryzykowne a inni bezpieczne inwestycje?

18.07.2018

 Część 1 – rola perspektywy czasowej

 

Jak często miejsca, zapachy lub dźwięki przywodzą Ci na myśl miłe wspomnienia z dawnych lat? Czy trudne doświadczenia z przeszłości często wracają w Twoich myślach? Jak bliskie jest Ci określenie „żyj chwilą”? Czy często myślisz sobie: co ma być to będzie? Jak ważne jest dla ciebie formułowanie celów i planowanie ich realizacji?

 

Przeżywanie przeszłości, teraźniejszości i przyszłości wyraźnie wpływa na nasze zachowania, emocje i myśli. Ludzie różnią się postawą, przekonaniami i wartościami odnoszącymi się do czasu. Niektórzy sprawiają wrażenie jakby utknęli w przeszłości, wciąż rozpamiętując minione czasy. Inni zdają się nie dostrzegać faktu, że jutro też wstanie słońce i żyją myśląc tylko o tym, co tu i teraz. Jeszcze inni wciąż snują plany, wyznaczają sobie kolejne cele i myślą o tym jak to kiedyś będzie. Zgodnie z koncepcją Philipa Zimbardo i Johna Boyda różnią się oni perspektywą postrzegania czasu. Wszyscy przyjmujemy w pewnym stopniu każdą z pięciu perspektyw czasowych, ale jedna z nich jest niemal zawsze silniejsza niż pozostałe.

 

Zakotwiczeni w przeszłości

Ludzie bywają skupieni przede wszystkim na tym, co już minęło i wciąż rozpamiętują to, co w przeszłości było złe. Ich negatywne nastawienie może wynikać nie tylko z rzeczywistych nieprzyjemnych zdarzeń z przeszłości, ale również z dzisiejszej negatywnej rekonstrukcji dawnych doświadczeń. Dziś mogą bowiem oceniać inaczej zdarzenia z przeszłości – to, co było kiedyś zabawnym żartem, dziś może być postrzegane jako złośliwość. U niektórych ludzi dominować może, więc przeszła negatywna perspektywa czasowa.

Przeszłość nie musi jednak rzucać cienia na nasze życie. Możemy mieć do niej bardzo pozytywne nastawienie, a w efekcie chętnie i często wracać do miłych wspomnień. Nierzadko towarzyszą nam opowieści jak to było kiedyś, gdy miałem kilka lub kilkanaście lat. Przypominamy sobie jak smakowały wypieki babci, jak brzmiały bajki mamy, jak wyglądał statek zbudowany dla nas przez ojca. Pozytywne nastawienie do przeszłości może być odzwierciedleniem pozytywnych zdarzeń, których naprawdę doświadczyliśmy lub pozytywnym odbiciem trudnych sytuacji, z których „wyciągnęliśmy” to co najlepsze.

 

Skupieni na tu i teraz

Nierzadko zdarza nam się zapomnieć o całym świecie i być myślami tylko tu i teraz, zatapiając się w przyjemności. Są osoby dla których właśnie ta, teraźniejsza hedonistyczna perspektywa czasowa jest dominująca. Wiąże się ona z szukaniem przyjemności i aktywnym unikaniem przykrości. Skoncentrowanym na teraźniejszości hedonistom towarzyszy wybieranie działań pobudzających, stymulujących, ekscytujących, nowych i wyjątkowych. Szukają źródła silnych emocji i unikają jak ognia nudy i stagnacji. Chętnie podejmują spontaniczne decyzje nie zastanawiając się nad ich konsekwencjami.

Z drugiej strony skupienie na teraźniejszości może wynikać z przekonania, że nasze życie jest już w pewien sposób zaplanowane i co ma być to będzie. Takie podejście charakteryzuje osoby o teraźniejszej fatalistycznej perspektywie czasowej. Nie próbują one stawić czoła światu a gdy doświadczają zdarzeń, które mogą mieć negatywne konsekwencje, nie podejmują żadnej aktywności, która mogłaby im zapobiec albo odwrócić „fatalistyczny bieg zdarzeń”. Poddają się bez walki, są pesymistyczne i brakuje im nadziei na lepsze jutro.

 

Budujący pomost w przyszłość

W przypadku wielu ludzi najsilniejsza jest przyszła perspektywa czasowa. Znajduje ona swoje odzwierciedlenie w chętnym i regularnym planowaniu przyszłości, zarówno tej bliskiej (za dzień, tydzień, miesiąc) jak i bardziej odległej (rok, pięć lat, 20 lat), wyznaczaniem sobie celów oraz wymyślaniem możliwie najskuteczniejszych sposobów i strategii ich osiągnięcia. Osoby zorientowane na przyszłość potrafią rezygnować z bieżących przyjemności dla przyszłego zysku lub nagrody, zakładając, że przyszły wynik będzie większy niż dzisiejszy. Podejmują decyzje biorąc pod uwagę przyszłe konsekwencje dzisiejszych wyborów oraz zgodność decyzji ze swoimi celami.

 

Czas w wyborach finansowych

Postrzeganie czasu jest niezwykle ważne w kontekście podejmowania decyzji finansowych i wyraźnie oddziałuje na racjonalność wyborów.

Każda czynność związana z pieniędzmi może być przez nas oceniona inaczej, jeżeli tylko przyjmiemy różne horyzonty czasowe jako tło do analiz. Wyobraźmy sobie sytuację podejmowania decyzji dotyczącej wykupienia ubezpieczenia AC samochodu w przypadku: (a) osoby, która ma na swoim koncie staranowane barierki na autostradzie,kosztowną naprawę samochodu i dla której wspomnienie tego nieprzyjemnego wydarzenia jest wciąż bardzo żywe, (b) osoby, dla której w kontekście samochodu najważniejsze jest by miał otwierany dach tak, by można było czuć wiatr we włosach, gdy się jedzie z odpowiednią prędkością, (c) osobę, która planuje sprzedać swoje auto za 2-3 lata za dobrą cenę. Możemy się spodziewać, że powyższe osoby będą różnić się znacząco oceną sytuacji i dostrzeganiem wartości posiadania ubezpieczenia AC.

Każdy wybór finansowy jest w pewnym sensie decyzją czy otrzymać nagrodę dziś, czy w przyszłości lub czy stracić dziś, czy w przyszłości. Najczęściej wybieramy między konsumpcją dziś (np. kupno nowych butów) a oszczędzaniem dziś i konsumpcją „jutro”. Spodziewać się można, że wybór między konsumpcją, oszczędzaniem i inwestowaniem może być więc zależny od tego, czy jesteśmy osobami skupiającymisię przede wszystkim na tym co było, na tym co teraz jest czy też na tym co się dopiero wydarzy lub może się wydarzyć.

 

Perspektywy czasowe a chęć zainwestowania pieniędzy

Wyniki badań, które przeprowadziłam wraz z zespołem pokazały, że perspektywy czasowe w istotny sposób oddziałują na to, czy decydujemy się kupować, oszczędzać czy inwestować. Okazuje się, że ci, którzy są skupieni na przeszłych negatywnych zdarzeniach ze swojego życia przedkładają zarówno konsumpcję jak i oszczędzanie nad inwestycje. Do analogicznych wniosków doszliśmy sprawdzając rolę teraźniejszej fatalistycznej perspektywy czasowej. Ponadto, wykazaliśmy, że osoby skoncentrowane na bieżących przyjemnościach są zdecydowane przede wszystkim konsumować. Oszczędzanie i inwestowanie jest dla nich (w równym stopniu) zdecydowanie mniej interesujące. Co wobec tego sprzyja inwestycjom? Otóż koncentracja na przyszłości sprawia, że ludzie przedkładają tę formę wykorzystania pieniędzy nad konsumpcję i oszczędzanie. Jednocześnie osoby zorientowane na przyszłość wolą oszczędzać niż konsumować dodatkowe pieniądze.

 

Perspektywy czasowe a ryzykowne wybory inwestycyjne

Związek perspektyw czasowych ze skłonnością do ryzykownych wyborów finansowych wyraża się zarówno w sytuacjach udziału w loteriach jak i w przypadku podejmowania działań inwestycyjnych. Moje niedawne badania pokazały, że osoby, które koncentrują się na bieżących przyjemnościach chętnie biorą udział w loteriach z potencjalnym zyskiem, zaś ludzie posiadający negatywny stosunek do przeszłości starają się unikać loterii.

W kontekście podejmowanych wyborów inwestycyjnych silne nastawienie na bieżące przyjemności sprawia, że jesteśmy mniej chętni do inwestowania w obligacje, za to dużo atrakcyjniejsze wydają nam się inwestycje w akcje. Ponadto silna koncentracja na przyjemnych aspektach teraźniejszości sprawia, że budujemy bardziej agresywne portfele inwestycyjne.

Jeżeli jesteśmy silnie skoncentrowani na przyszłości i realizacji swoich celów, wówczas budowane przez nas portfele inwestycyjne są bardziej bezpieczne, jednakże tylko wtedy, gdy nie skupiamy jednocześnie dużej uwagi na bieżących przyjemnościach lub jeśli przywiązujemy dużą wagę do swoich przeszłych pozytywnych doświadczeń.

 

Perspektywy czasowe można na chwilę przełączyć

Perspektywy czasowe są naszą predyspozycją, która jest względnie stała w czasie. Czy to jednak oznacza, że osoby, które są skupione na przeszłości nie są w stanie przez chwilę skupić się na tu i teraz? Oczywiście nie. Jesteśmy w stanie pobudzić w sobie myślenie o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, na przykład przez przypomnienie sobie jakiegoś ważnego wydarzenia z przeszłości, odpowiedź na serię pytań dotyczącą naszego wyobrażenia swojego przyszłego życia lub zastanowienie się nad tym, co  dziśsprawia nam przyjemność.

Moje niedawne badania pokazały, że sytuacyjne wzbudzenie teraźniejszej fatalistycznej perspektywy czasowej czyni nas bardziej skłonnymi do konsumpcji i mniej skłonnymi do inwestowania niż wzbudzenie jakiejkolwiek innej postawy. Ponadto, okazało się również, że osoby, którym wzbudzono przyszłą perspektywę czasową inwestowały w akcje mniej chętnie niż osoby, które skoncentrowały się na innych perspektywach. Jednocześnie osoby skupione na przyszłości były skłonne zainwestować więcej w najbezpieczniejsze aktywa (obligacje) niż inne osoby i budowały zdecydowanie bezpieczniejsze portfele inwestycyjne.

 

Podsumowanie

Względnie stały stosunek do czasu wyraźnie oddziałuje na wybory inwestycyjne czyniąc nas bardziej skłonnymi do inwestowania (silna przyszła perspektywa), bardziej ryzykownymi (silna koncentracja na przyjemnościach tu i teraz) lub asekuracyjnymi i budującymi bezpieczne portfele inwestycyjne (silna koncentracja na przyszłości).

Jednakże wspomniane wyniki badania nad wzbudzaniem perspektyw pokazały, że nie musimy być skazani na wybory finansowe wynikające z naszych naturalnych predyspozycji związanych z postrzeganiem czasu. Możemy na nie oddziaływać i na chwilę wzmacniać jedne i osłabiać inne perspektywy.

Jeśli więc planujemy inwestycje wystrzegajmy się myślenia o przyszłości jako o z góry zdeterminowanej i zależnej głównie od losu. Ponadto, jeśli lubimy ryzyko, ale dziś chcielibyśmy dokonać nieco bardziej asekuracyjnego wyboru to, w świetle opisanych wyników badania, warto pomyśleć o przyszłości. Natomiast jeśli sytuacja jest odwrotna i zwykle unikamy ryzyka, ale dziś chcemy „zaszaleć” potrzebujemy na chwilę włączyć perspektywę czasową nie odnoszącą się do przyszłości, na przykład wzmacniając swoją koncentrację na bieżących przyjemnościach.

Tomasz Smal

dr Katarzyna Sekścińska

Doktor nauk społecznych w zakresie psychologii, coach i trener

Zatrudniona na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego na stanowisku adiunkta w katedrze Psychologii Społecznej, w zakładzie Psychologii Organizacji i Pracy. Absolwentka studiów doktoranckich na Wydziale Psychologii UW. Z wykształcenia jest psychologiem (studia magisterskie na Wydziale Psychologii UW), ekonomistką i menadżerem (Międzykierunkowe Studia Ekonomiczno-Menadzerskie na UW). Ukończyła Studium coachingu Multi Level Coaching uzyskując tytuł coacha MLC.