Jakie ryzyko wiąże się z
inwestowaniem w fundusze inwestycyjne?

30.08.2016

Nie ma chyba takiej dziedziny życia, w której nie istniałoby ryzyko porażki. Przekonała się ostatnio o tym moja dobra znajoma. Jaśka, jak na nią wołamy, straciła trochę pieniędzy inwestując w fundusze. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że Jaśka zupełnie nie była na to przygotowana. Na łamach Finansów po godzinach pisałem już trochę o tym, jak zminimalizować ryzyko dywersyfikując portfel inwestycyjny w przypadku inwestycji w fundusze. Czas zatem na omówienie ryzyka inwestycyjnego w nieco szerszym zakresie.

Mimo że Jaśkę strasznie lubię, to w trakcie tego artykułu będę Cię namawiać, byś nie był jak Ona;) Co takiego zrobiła Jaśka? Postanowiła zainwestować całkiem sporą sumę pieniędzy w fundusz inwestycyjny. Wiedzę zdobywała głównie sama, ale kiedy później chwilę z Nią rozmawiałem, to okazało się, że korzystała albo z nierzetelnych źródeł, albo kiepsko przyswoiła zdobyte informacje.

Największy błąd

Największym błędem, jaki popełniła Jaśka był fakt, że zainwestowała prawie całe swoje oszczędności – niemal 90% całości. Ponadto była tak przekonana o słuszności swojego wyboru, że nie zdywersyfikowała portfela, całość stawiając na przysłowiową „jedną kartę”. Na szczęście miała na tyle rozwagi, żeby wycofać pieniądze zanim straciła całość. Jednak nim o tym zdecydowała, licznik strat był już niemal w połowie.

No bo właśnie – inwestując, każdy myśli o zyskach. Nawet dalej, o konkretnych przedmiotach czy innych planach, które za wypracowaną gotówkę zostaną zrealizowane. To pierwszy i chyba najpowszechniejszy błąd początkujących inwestorów – nie biorą oni pod uwagę ryzyka poniesienia straty. A to czasami może być dość spore. Niepewność co do losów inwestycji jest po prostu jej integralnym elementem. W dodatku każdy fundusz inwestycyjny jest inny – m.in. pod względem strategii inwestycyjnej, poziomu ryzyka oraz potencjału zysku. Stąd też decyzję o doborze funduszy powinno się podjąć będąc świadomym tak cech charakterystycznych danego funduszu, jak i ryzyka. Musisz jednak wiedzieć, że w przypadku inwestycji mówi się o kilku rodzajach ryzyka – przeczytasz o nich w dalszej części artykułu.

Ryzyko inwestycyjne

W najbardziej ogólnym ujęciu ryzyko inwestycyjne wiąże się z brakiem możliwości przewidzenia w 100% tego, co będzie się działo w przyszłości z Twoją inwestycją. Z jednej strony jest to dla Ciebie pewne zagrożenie – możesz ponieść nieoczekiwane straty lub odnotować niższą stopę zwrotu niż zakładałeś. Z drugiej jednak strony jest to również szansa, że Twoje ulokowane aktywa wypracują większy zysk, niż pierwotnie planowałeś – to zazwyczaj te najbardziej ryzykowne inwestycje przynoszą największy zysk.

Patrząc na kwestię ryzyka związanego z inwestowaniem w instrumenty finansowe z dalszej perspektywy, możemy je podzielić na ryzyko systematyczne (zewnętrzne), którego nie możesz redukować poprzez dywersyfikację portfela, oraz ryzyko niesystematyczne (wewnętrzne), które z powodzeniem możesz dywersyfikować, a jednocześnie – minimalizować. Całkowite ryzyko inwestycyjne zmniejsza się wraz ze zwiększającym się zróżnicowaniem klas aktywów w portfelu inwestycyjnym, czyli wzrostem dywersyfikacji ryzyka.

Jak zidentyfikować ryzyko

Identyfikując ryzyka związane z inwestowaniem w fundusze inwestycyjne, powinieneś wziąć pod uwagę ich najpopularniejszy obecnie podział, mówiący o:

- ryzyku związanym z uczestnictwem w funduszu – w tej klasyfikacji (w której znajdują się fundusze otwarte oraz alternatywne fundusze inwestycyjne, do których zalicza się specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte oraz fundusze inwestycyjne zamknięte) uwzględnia się ryzyka ogólne, dotyczące wszystkich funduszy.

- ryzyku inwestycyjnym związanym z polityką inwestycyjną funduszu – ta klasyfikacja zaś (obejmująca fundusze akcyjne, pieniężne, dłużne i mieszane) uwzględnia ryzyka specyficzne, przypisane poszczególnym funduszom, uzależnione od stosowanej przez nie polityki inwestycyjnej.

Warto tutaj zauważyć, że podział na ryzyko inwestowania w fundusze i ryzyko polityki inwestycyjnej jest opisany w prospekcie informacyjnym każdego subfunduszu. Jaśka twierdzi, że o tym wszystkim wiedziała, ale zapytana o najprostsze rodzaje ryzyka, nie potrafiła udzielić odpowiedzi.

No właśnie – zgadzamy się, że inwestowanie w fundusze nierozerwalnie związane jest z ryzykiem. Możesz na nie w pewnym stopniu wpływać, próbować minimalizować, ale nie możesz go całkowicie wyeliminować. Świadomość istnienia ryzyka i jego poszczególnych rodzajów pozwoli Ci na odpowiednie nim zarządzanie. Jakie zatem są rodzaje ryzyka?

Kryterium formy uczestnictwa

Musisz pamiętać, że zarówno jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych otwartych lub specjalistycznych funduszy inwestycyjnych otwartych, jak i certyfikaty funduszy inwestycyjnych zamkniętych mogą tracić lub zyskiwać na wartości, w zależności od aktualnej sytuacji rynkowej oraz adekwatnie do wyceny ich wartości. W pewnych sytuacjach może być także ograniczona – lub całkowicie wyłączona – ich zbywalność. Ponadto powinieneś wiedzieć, że Twoje oszczędności ulokowane w funduszu nie są objęte ustawowym systemem gwarantowania (tak jak to jest w przypadku lokat bankowych).

Najważniejsze grupy ryzyka inwestycyjnego

Ryzyka związane z inwestowaniem w fundusze inwestycyjne można podzielić na trzy zasadnicze grupy:

1) ryzyko związane z funduszem,
2) ryzyko związane z prowadzoną przez fundusz polityką inwestycyjną,
3) ryzyko związane z długością okresu inwestycji.

Rozwijając pierwszy punkt warto na wstępie podkreślić, że ustawa z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 146 poz. 1546 z późn.zm.) w szerokim zakresie zabezpiecza inwestorów. Pieniądze wpłacane przez ciebie do funduszu są traktowane jako wydzielony majątek, odrębny w stosunku do majątku Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI), które zarządza danym funduszem.

A co jak TFI zbankrutuje?

Jeśli zatem TFI zbankrutuje, to twoje pieniądze i tak pozostaną bezpieczne, bo TFI nie może z nich pokrywać własnych zobowiązań. Ponadto, nad aktywami funduszu czuwa depozytariusz – najczęściej jest to bank. To on przechowuje środki ulokowane w funduszu i w razie czego rozdysponowuje środki pomiędzy uczestników funduszu. Warto dodać, że aktywa funduszu są również wyłączone z masy upadłościowej banku depozytariusza.

Nad całym opisanym wyżej systemem, czyli działaniem funduszy inwestycyjnych, czuwa ponadto Komisja Nadzoru Finansowego. Zagrożenia związane z tym, że coś może się stać twoimi pieniędzmi w razie upadłości TFI lub banku depozytariusza są zatem znikome.

Warto zapoznać się z polityką inwestycyjną

Jeśli chodzi o ryzyko związane z prowadzoną przez fundusz polityką inwestycyjną, to tu już nie jest tak słodko. Każdy z wybranych przez Ciebie funduszy obciążony jest pewnym ryzykiem inwestowania. Jego poziom jest uzależniony od tego w jakie instrumenty finansowe lokuje fundusz. Najniższe ryzyko występuje w przypadku funduszy lokujących środki w obligacje lub bony skarbowe. Znacznie większe ryzyko natomiast towarzyszy funduszom inwestującym agresywnie, np. w akcje spółek giełdowych.

Jeśli chodzi zaś o ryzyko związane z długością okresu inwestycji, to tu specjaliści branżowi zalecają długi horyzont inwestowania w fundusze. W długim okresie bowiem ryzyko inwestowania w fundusz jest znacznie niższe – mniej bowiem odczuwamy wrażliwość funduszu na zmiany rynkowe (np. spadki na giełdzie).

W ramach ryzyka związanego z polityką inwestycyjną funduszu, wyróżnia się:

Fundusze akcyjne

W tej grupie mieszczą się fundusze charakteryzujące się niezwykle aktywną polityką inwestycyjną. Ich aktywa lokowane są głównie w akcje i inne udziałowe papiery wartościowe (kwity depozytowe, prawa do akcji). Instrumenty będące przedmiotem lokat w funduszu powodują, że te fundusze są narażone na silne wahania koniunkturalne – potrafią przynieść duże straty w okresach bessy, ale i ponadprzeciętne zyski w trakcie hossy. Typowe dla tych funduszy ryzyka to:

- rynkowe

- emitenta

- płynności

- walutowe

Fundusze dłużne

Głównym przedmiotem zainteresowania funduszy dłużnych są obligacje o oprocentowaniu stałym lub zmiennym. Mogą to być obligacje emitowane przez Skarb Państwa, miasta lub firmy. Taka polityka inwestycyjna powoduje, że są to fundusze obarczone umiarkowanym ryzykiem. Znaczenie ma tutaj polityka inwestycyjna funduszu. Typowe dla tych funduszy ryzyka to:

- rynkowe

- stopy procentowej

- emitenta

- płynności

- walutowe

Fundusze pieniężne

Ta grupa funduszy inwestycyjnych lokuje pieniądze przede wszystkim w krótkoterminowe instrumenty rynku pieniężnego. Instrumenty te mogą być emitowane przez Narodowy Banko Polski, banki komercyjne, Skarb Państwa lub gminy. Ich cechą jest stosunkowo niski poziom ryzyka. Typowe dla tych funduszy ryzyka to:

- rynkowe

- stopy procentowej

- płynności

- walutowe

Fundusze mieszane

Polityka inwestycyjna tych funduszy koncentruje się wokół zróżnicowanych instrumentów finansowych. W kręgu zainteresowania znajdują się zarówno instrumenty mające charakter udziałowy (np. akcje), jak i dłużny (obligacje). Zależnie od polityki inwestycyjnej funduszu, mogą to być fundusze wysokiego ryzyka, ale też niskiego ryzyka. Typowe dla tych funduszy ryzyka to:

- rynkowe

- stopy procentowej

- kredytowe

- płynności

- walutowe

Dywersyfikacja ponad wszystko

Pamiętaj! Nigdy nie zainwestujesz w fundusz inwestycyjny bez ponoszenia ryzyka. Sprawdzoną metodą jego ograniczenia jest dywersyfikacja posiadanego portfela funduszy, która pozwala zabezpieczyć część środków w funduszach bezpieczniejszych. Warto byś działał również w zgodzie z przemyślaną strategią inwestowania, której wdrożenie przybliży Cię do celu nadrzędnego – zysku.

 

Marcin Szortyka

Martin Harmony

Autor bloga to.to&tamto

Martin Harmony – ojciec Heleny oraz mąż Katarzyny, z którą prowadzą blog ta.to&tamto. Martin to człowiek-instytucja – jest bardzo mocno zaangażowany w przemysł muzyczny, prowadzi własną wytwórnię, a przy okazji zajmuje się produkcją muzyczną. Ta, jak sam twierdzi, pomaga mu wyrazić siebie.

facebook Instagram