<iframe src="//www.googletagmanager.com/ns.html?id=GTM-TK4BMS" height="0" width="0" style="display:none;visibility:hidden"> Zadatek a zaliczka - co przepada a co jest zwrotne?
NN TFI Investment Partners
Notowania
 

Zadatek a zaliczka - co przepada a co jest zwrotne?

05.12.2019

Zadatek i zaliczka to terminy na pozór zbliżone, bo tak samo określają kwotę pieniężną wpłacaną na poczet danej usługi, jednak to co je różni jest szczególnie istotne. Użycie niewłaściwego terminu – zwłaszcza w przypadku niewykonania umowy - może okazać się mocno kłopotliwe. Jakie są cechy wspólne zadatku i zaliczki? Jakie są najważniejsze różnice między tymi instytucjami? Co przepada, a co jest zwrotne w przypadku odstąpienia od umowy?

 

Zadatek i zaliczka – cechy wspólne

Osoba, która nie jest zaznajomiona z prawniczymi pojęciami, może zadatek i zaliczkę traktować jako synonimy. Dzieje się tak, ponieważ ich przeznaczenie jest takie samo. Zarówno zadatkiem, jak i zaliczką, nazywana jest pewna kwota pieniężna wpłacana na poczet usługi/umowy, która zostanie wykonana w przyszłości.

Instytucja zadatku uregulowana jest w art. 394 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z przepisami zadatkiem jest świadczenie w postaci pieniężnej lub rzeczowej, które wręczane jest drugiej stronie przy zawieraniu umowy. W przypadku, gdy jedna ze stron umowy nie wywiąże się z jej postanowień otrzymuje rekompensatę, czyli właśnie zadatek. W przypadku niewykonania umowy przez drugą stronę osoba, która wręcza zadatek może żądać jego zwrotu w podwójnej wysokości. W sytuacji, gdy umowa zostanie rozwiązana pomiędzy stronami (lub gdy umowa nie zostanie wykonana z powodu okoliczności, na które żadna ze stron nie miała wpływu, a także z powodów, za które odpowiedzialność ponoszą obie strony umowy) konieczny jest zwrot zadatku, ale żądanie sumy dwukrotnie wyższej nie ma już zastosowania. Kiedy jednak umowa zostanie wykonana zadatek jest wliczany na poczet świadczenia strony, która go przekazała.

Wysokość zadatku nie powinna być wyższa niż 20 procent pełnej kwoty, którą w przyszłości mamy zapłacić. Zadatek jest więc zabezpieczeniem, które z założenia ma chronić obie strony transakcji. Najczęściej jest on stosowany przy zawieraniu umów dotyczących wartościowych przedmiotów tj. np. nieruchomości.

Instytucja zaliczki nie została uregulowana w Kodeksie cywilnym, dlatego też w tym przypadku należy posiłkować się przepisami kodeksu cywilnego dotyczącymi wykonywania umów wzajemnych. W przypadku wykonania umowy zaliczka zostaje przeznaczona na poczet przyszłych świadczeń, które wynikają z postanowień tej umowy. Jest więc ona jedynie składową pełnej sumy, którą zapłacimy za zamówiony towar lub usługę, a nie zabezpieczeniem umowy. Zaliczka wpłacana jest na poczet pełnego wynagrodzenia wykonawcy usługi lub sprzedawcy. Zawsze podlega ona zwrotowi, gdy transakcja nie dojdzie do skutku, bez względu na to która ze stron umowy zawiniła. W przypadku, gdy umowa dojdzie do skutku, nabywca musi dopłacić jedynie pozostałą część kwoty, a zaliczka zostaje przekazana na poczet pełnej kwoty.

W przypadku zadatku mamy możliwość odstąpienia od umowy w momencie niewykonania jej przez drugą stronę bez wyznaczania dodatkowego terminu do wykonania tego zobowiązania. Wpłacając zaliczkę nie mamy już takiej możliwości. W sytuacji, gdy umowa zostanie rozwiązana przez obie strony, musi dojść do zwrotu wzajemnych świadczeń – zaliczka nie może więc ulec przepadkowi lub też nie można żądać zwrotu kwoty w podwójnej wysokości.

Zdarza się tak, że strony umowy (zazwyczaj w sytuacji niewykonania tej umowy) nie mogą się porozumieć czy wpłacona kwota była zadatkiem czy zaliczką. Konieczne wtedy może być rozstrzygnięcie sporu przez sąd. Pomocne w tym przypadku będą wszystkie dowody potwierdzające, że wolą stron było danie zaliczki lub zadatku. Do takich dowodów należą np. zeznania świadków, którzy byli obecni podczas negocjowania warunków umowy lub też jej zawierania. Konkretny zapis w umowie może więc znacznie uprościć tę sytuację.

 

Zadatek i zaliczka – różnice

Różnica pomiędzy instytucjami zadatku i zaliczki ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy chcemy odstąpić od umowy i otrzymać wpłaconą na jej poczet kwotę. Zadatek ma swoje uregulowania w Kodeksie cywilnym, gdyż zabezpiecza on umowę. O zaliczce nie przeczytamy w przepisach, ani też nie powinniśmy jej stosować w celu zabezpieczenia jakiejkolwiek umowy. Zaliczka to kwota, którą wpłacamy na poczet zawartej umowy i co ważne – jest ona częścią ustalonej pełnej kwoty. Zadatek z kolei jest zabezpieczeniem umowy i w sytuacji, gdy jedna ze stron odstępuje od umowy, ma ona obowiązek zwrócić drugiej stronie całą kwotę otrzymaną na poczet umowy, a co więcej musi również naprawić szkodę, która wyniknęła w związku z niewykonaniem zobowiązania.

Zadatek może mieć charakter rzeczowy, nawet gdy przedmiotem umowy jest świadczenie pieniężne. W takiej sytuacji – gdy umowa zostanie zrealizowana - nie można go jednak zaliczyć na poczet świadczenia i podlega on zwrotowi stronie, która go przekazała.

 

Zwrot zadatku

Zadatek podlega zwrotowi w sytuacji, gdy jedna ze stron nie wykona umowy. Co więcej strona, która nie odstąpiła od umowy, może żądać zwrotu dwukrotności wpłacone kwoty, a także odszkodowania z tytułu niewykonania umowy (zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego). Wyjątkiem są sytuacje, gdzie w umowie zostały szczegółowo uregulowane kwestie związane z ewentualnym zwrotem zadatku.

Istnieją sytuacje, w których zwrot zadatku jest koniecznością, a przepisy dotyczące obowiązku zapłaty dwukrotnej wysokości zadatku nie mają zastosowania. Do takich sytuacji zalicza się:

  • rozwiązanie umowy (także przez sąd);
  • niewykonanie umowy z przyczyn, za które żadna ze stron umowy nie ponosi odpowiedzialności;
  • niewykonanie umowy z przyczyn, za które obie strony umowy podnoszą odpowiedzialność.

 

Podsumowanie

  1. Zaliczka podlega zwrotowi w przypadku, gdy umowa nie dojdzie do skutku, niezależnie od tego, która ze stron zawiniła.
  2. Zadatek nie podlega zwrotowi. Wyjątkiem jest sytuacja, gdzie strony umowy ustaliły inaczej.
  3. Zadatek ani zaliczka nie mogą być równe 100 % wartości przedmiotu umowy. Najczęściej wynoszą one ok. 10-20 % wartości przedmiotu umowy.
  4. Zadatek może zostać wpłacony przed, w trakcie lub po podpisaniu umowy.
Tomasz Smal

Tomasz Smal

Specjalista ds. Marketingu

W sekcji „Finanse po godzinach” otwieramy przed Tobą świat finansów. Nie używamy tutaj trudnego języka, ponieważ staramy się, by nasze treści były zrozumiałe dla każdego – nie tylko dla znawców. Nad treściami czuwa zespół specjalistów – od ekspertów, poprzez autorów i blogerów, aż po redaktorów. Wspólnie staramy się, żeby każdy wpis i każdy artykuł był po brzegi wypełniony użytecznymi informacjami.